Ethical AI - Đạo đức của trí tuệ nhân tạo là gì?

Nếu như trí tuệ nhân tạo đang ngày một phát triển mạnh mẽ như một làn sóng vũ bão và ngày càng chiếm lĩnh mọi thị trường thì song song với đó luôn tồn tại vấn đề liên quan đến đạo đức. Có lẽ bởi vậy mà thuật ngữ Ethical AI - Đạo đức của trí tuệ nhân tạo ra đời và nhận được sự quan tâm của nhiều tầng lớp trong xã hội từ người dùng đến các chuyên gia. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau phân tích để hiểu thêm thuật ngữ mới mẻ này nhé!

Ethical AI là gì?

Đạo đức của trí tuệ nhân tạo với tên tiếng anh là Ethical AI, được biết đến như một bộ tập hợp các nguyên tắc, quy tắc chuẩn mực mà các bên liên quan cần biết và áp dụng trong quá trình vận dụng AI vào đời sống. Từ các kỹ sư đến quan chức chính phủ, từ chuyên gia đến người dùng là cá nhân hay bất kỳ doanh nghiệp, tổ chức,... đều đã và đang sử dụng AI để đảm bảo công nghệ trí tuệ nhân tạo được phát triển và góp phần tạo ra lợi ích. Tuy nhiên việc sử dụng và sử dụng một cách có trách nhiệm hoàn toàn là hai vấn đề khác nhau. Điều này có nghĩa là chúng ta dùng AI một cách tràn lan, thiếu tổ chức hay áp dụng cách tiếp cận an toàn, bảo mật nhưng vẫn đảm bảo tính nhân đạo và thân thiện với môi trường, với đời sống. 
Có lẽ vì vậy mà bộ quy tắc đạo đức của trí tuệ nhân tạo cũng như thuật ngữ Ethical AI ra đời. Nó có thể bao gồm việc tránh thiên vị, tính khách quan, đảm bảo quyền riêng tư của người dùng cũng như thông tin, dữ liệu của họ,... Để làm sao có thể giảm thiểu rủi ro tối thiểu nhất. 

Những cách chính để thực hiện Ethical AI

Bộ quy tắc đạo đức được phác thảo từ các công ty và khuôn khổ quản lý do chính phủ lãnh đạo được xem là hai trong số những cách chính để thực hiện đạo đức khi sử dụng trí tuệ nhân tạo. Bằng cách đề cập đến các vấn đề đạo đức toàn cầu cũng như mỗi quốc gia, từ đó đặt nền tảng chính sách cho từng doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức phải tuân thủ nguyên tắc đạo đức AI (Ethical AI). Cả hai cách tiếp cận này đều góp phần giúp điều chỉnh công nghệ AI được vận hành và sử dụng một cách tối ưu, đúng mục đích và văn minh nhất có thể.
Nói rộng hơn, thảo luận về đạo đức của trí tuệ nhân tạo đã và đang tiến triển hơn nhiều từ việc tập trung vào nghiên cứu học thuật và các tổ chức phi lợi nhuận. Điều này đã giúp việc thực thi Ethical AI ngày một được quan tâm và thiết yếu hơn. Ngày nay, các ông trùm công nghệ lớn như IBM, Google và Meta,... cũng đã đưa ra nhiều chính sách để giải quyết các vấn đề đạo đức phát sinh từ việc thu thập lượng dữ liệu khổng lồ. Đồng thời, chính phủ và các tổ chức liên chính phủ đã bắt đầu đưa ra các quy định về đạo đức của trí tuệ nhân tạo dựa trên nghiên cứu học thuật.

Tại sao Ethical AI lại quan trọng?

Vậy câu hỏi đặt ra, tại sao Ethical AI lại quan trọng đến thế. Có thể khẳng định, đạo đức của trí tuệ nhân tạo đặc biệt quan trọng vì công nghệ AI được thiết kế để tăng cường hoặc thậm chí thay thế trí thông minh của con người trong một số lĩnh vực đặc thù và đang ngày được mở rộng thêm. Nhưng khi công nghệ được thiết kế để mô phỏng cuộc sống con người thì những vấn đề có thể làm lu mờ khả năng phán đoán của con người cũng có thể xâm nhập vào công nghệ.
Thử tưởng tượng khi các dự án AI được xây dựng dựa trên tệp dữ liệu không chính xác hoặc không khách quan thì có thể gây ra hậu quả khôn lường như thế nào? Đặc biệt ảnh hưởng đến những nhóm hoặc cá nhân ít được đại diện hoặc thường xuyên bị thiệt thòi. Hơn nữa, nếu các thuật toán AI và mô hình máy học nếu được xây dựng quá vội vàng chỉ dựa vào các bước đơn giản như hỏi ChatGPT, thì các kỹ sư và quản lý sản phẩm có thể không thể quản lý hết được chất lượng đầu vào cũng như đầu ra. Sẽ dễ dàng hơn khi kết hợp một bộ quy tắc đạo đức trong quá trình phát triển để giảm thiểu mọi rủi ro trong tương lai.

Ví dụ về Ethical AI

Một ví dụ dễ thấy nhất liên quan đến Ethical AI - Đạo đức của trí tuệ nhân tạo đó chính là lạm dụng ChatGPT. Nó cho phép người dùng tương tác với AI bằng cách đặt câu hỏi, sau đó ChatGPT tìm kiếm dữ liệu và đề xuất câu trả lời theo dữ liệu yêu cầu được người dùng cung cung cấp. Nhưng thật khó tưởng tượng khi một người sử dụng ChatGPT để tạo ý tưởng nhanh chóng và ít mất chất xám lại giành chiến thắng trong các cuộc thi lập trình hoặc viết bài luận so với những người còn lại dày công nghiên cứu thì sẽ như thế nào? Điều này có là công bằng, có đảm bảo chất lượng cuộc thi hay không khi chúng ta khó có thể đánh giá người chiến thắng có thực sự là người có trình độ.
Đây chỉ là ví dụ phổ biến về đạo đức AI. Khi AI phát triển trong những năm gần đây và có tác động tích cực to lớn đến các ngành như chăm sóc sức khỏe, lập trình, thiết kế, content,... thì song hành với đó là chủ đề về Ethical AI cũng đã trở nên nổi bật hơn nữa. Vậy làm thế nào để chúng ta đảm bảo AI là công bằng, là văn minh? Có thể làm gì để giảm thiểu rủi ro trong tương lai? Mọi người cùng nhau thảo luận và nêu ý kiến nhé!